نشست هفدهم-  سوره­ مبارکه­ حمد

مقدمه استاد چیت چیان در راستای بحث اعضای باشگاه در رابطه با چالش های مطرح شده درباره ی انبیا

بسم الله الرحمن الرحیم

در ابتدا یک نکته عرض بکنم که بنده خیلی خوشحال هستم که در جمع شما موضوعاتی مطرح می شود که باعث می شود اعضای باشگاه بروند و آن موضوع را پیگیری کنند و از دل قرآن جواب در بیاورند. نفس این موضوع از اینکه در مورد سوالات به چه جوابی برسید اهمیت بیشتری دارد. به دلیل اینکه اگر واژه ‌ی تدبر را کسی معناشناسی کند یکی از کارکردهای آن این است که آدم یاد بگیرد سوالاتش را به قرآن عرضه کنند و از قرآن پاسخ بگیرد و اساسا میزان بهره‌ مندی انسان از قرآن به اندازه ‌ی سوالاتی است که از قرآن می ‌پرسد. من به اندازه‌ ای از این کتاب مقدس بهره می ‌برم که از آن سوال می ‌پرسم. برای همین امیرالمومنین فرمودند کتاب خدا رو به نطق دربیاورید و آن را استنطاق کنید یعنی از آن سوال بپرسید. متاسفانه در فرهنگ دینی ما سوال پرسیدن با تبعیت تناقض پیدا کرده است. کسی که می ‌خواهد اوج تبعیت و ولایت پذیری باشد کسی است که هیچ سوالی نمی ‌پرسد. اگر یک وقت کسی سوال اساسی هم بپرسد مثلا اینکه “خدا هست یا نیست؟” گویا عکس خدا را پاره کرده است. اما این طور نیست. منطق دین ما منطق «سلونی قبل ان تفقدونی» است. اینکه موضوعی برای شما مهم بشود و به خاطر آن قران را به نطق دربیاورید و حتی بگویید این دو آیه به هم نمی خورند و تدبر کنید خیلی مهم است. نفس این کار خیلی ارزشمند است. برای همین خدا می گوید تدبر کنید که اگر این کار را نکنید در آن اختلاف کثیری می بینید. نفس این کاری که می کنید انقدر مهم است که اگر به من باشد ترجیح می دهم که هیچ وقت موضوعات را جمع بندی نکنم زیرا با جمع بندی سوال از بین می رود. اما الان هرکس یک چیزی در رابطه با موضوع می گوید و افراد به دنبال جواب سوالات یکدیگر می روند. اگر شما از آن دسته از افراد هستید که اگر سوالی مطرح شود دنبال جواب آن می روید من می توانم هر جلسه سوالات چالشی حتی در رابطه با ائمه مطرح کنم.  سوالات چالشی زیاد هستند. سوالاتی که از قران طرح می‌ شود شبیه استخوانی می‌ ماند که در گلو است. اگر سوال هم طرح کنیم و به دنبال جوابش نرویم استخوان ‌ها در گلو جمع می‌ شود و انسان را خفه می ‌کنند. فکر کنید و ببنید اگر اهل این کار هستید من سوال برایتان مطرح کنم.

یکی از حضار در رابطه با داستان حضرت موسی و حضرت خضر سوالی مطرح می کند.

مثال خوبی مطرح کردید. شما فکر کنید امیرالمومنین بیاید و جلوی همه بگوید سر بچه را ببرید، ما می گوییم اشکالی ندارد. و اگر کسی از میان جمع بلند شود و سوال یا اعتراضی کند می گوییم کسی از امیرالمومنین سوال نمی پرسد و او را ولایت ناپذیر خطاب می کنیم. الان این طور قضاوت می کنیم اما روزی که امام زمان بیاید و چند عمل خلاف عقل و منطق ما داشته باشند به خودمان می گوییم آیا او واقعا امام زمان است؟!

آدم ها راحت از این موضوعات رد می شوند. داستان حضرت خضر و موسی را می شود به نحوی خواند که حضرت موسی آدم خوبه شود و حضرت خضر آدم بده بشود. یا هر دوی ایشان کارشان درست باشد. کلی احتمال در این موضوعات وجود دارد.

ماجرای انبیا موضوع خیلی خوبی است زیرا به زندگی روزمره هم خیلی ارتباط ندارد برای چالش خیلی خوب است. حضرت یونس تا بوده است چالش انبیا بوده است. آخر آدم انقدر زود قومش را ول می کند و می رود؟ مادر با بچه اش این گونه عمل نمی کند. چه کاری بود؟ خوب بیشتر می ماندی. حضرت نوح ۹۵۰ سال با قومش ماند. چالش موضوع آنجاست که همه ی رسول ها تا آخر بین قومشان ماندند اما به امر خدا عذاب بهشان نازل شد. تنها قومی که عذاب نشد قوم یونس بود. حالا سوال مطرح می شود چرا باقی انبیا قوم خود را رها نکردند. می شود زاویه دیدهای مختلفی به یک موضوع داشت و تحلیل های متضادی از همان موضوع کرد.

یک سری موضوعات هم هست که مستقیم با زندگی روزمره ارتباط دارد که اگر پای کار بحث و تفحص هستید، بفرمایید از آن سوالات هم مطرح شود. بلکه طوفانی در زندگی ما نیز اتفاق بیفتد.

من واقعا تشکر می کنم و نمی دانید چقدر خوشحال می شوم که عده ای برای یک سوال بارها به قرآن مراجعه می کنند و واکاوی انجام می دهند. زیرا من این طور فهمیدم میزان استفاده آدم‌ ها از وحی به اندازه ی سوالات و نیازهایی است که به متن وحی ارائه می دهند. من آمادگی دارم تا بخواهید این موضوع را پیچیده ترش کنم ولی الان نباید حلش کنیم.

سوره حمد:

اول اینکه چه شد که ما به سوره حمد رسیدیم. ما یک سری کتاب‌ های تدبر داریم که از مقدمات تدبر هست تا روش‌ های تدبر روایی که روش‌ ها را در قالب سوره ‌ها یاد می ‌دهند. بعضی ‌ها روش‌ ها را می ‌خوانند بعضی‌ ها نه. ما سوره ‌ها را به ترتیب کتاب‌ ها انتخاب کردیم تا کسانی که روش‌ ها را می‌ خوانند و می ‌خواهند سوال بپرسند بتوانند سوال ‌های تخصصی ‌شان را بپرسند. البته ما سوره ها ارائه می دهیم. اگر در این جمع دوستانی هستند که مایل هستند روش های تدبر را از ابتدا آغاز کنند، در ایام عید توفیقی پیدا شد که توانستیم مجموعه فیلم های آموزشی ای برای پنچ کتاب تدبر ضبط کنیم. به صورت کلاس هم نیست و آموزش خیلی روانی نیز دارد. اگر خواستید می توانید DVD هر کتاب را تهیه کنید، کتاب را هم خودتان بخوانید و همین جلسات ماهی یک بار بیاید و سوالات تان را از بنده بپرسید.

یک بسم الله الرحمن الرحیم بگویید.

سوره حمد تنها سوره ‌ای است که بسم الله اش آیه است. در باقی سوره ‌ها بسم الله جزو آیه اول است اما در این سوره بسم الله یک آیه مستقل به حساب می‌ آید. البته  در کل در رابطه بسم الله الرحمن الرحیم اختلاف نظر وجود دارد. بعضی ‌ها آن را جزو سوره می ‌دانند بعضی‌ ها نه. از نظر فقهی حضرت امام و مقام معظم رهبری، بسم الله جزو سوره است. اگر کسی در نماز بسم الله را به نیت یک سوره ای گفت و بعد تصمیم گرفت سوره را عوض کند حداقل باید دوباره به نیت سوره ی جدید بسم الله بگوید.

سوره‌ ی حمد را ابتدا یک ترجمه‌ ای می گویم. بعد از آن طرح سوال می‌ کنم و مباحثه را با قسمت سوال‌ ها پیش می ‌بریم. سوره حمد را همه می شناسند و حداقل روزی ۱۰ بار می خوانند. شما فکر کنید چه سوره ای است که لازم است فرد مسلمان حداقل روزی ۱۰ بار آن را بخواند.

بسم الله الرحمن الرحیم. چون گفتیم بسم الله این سوره یک آیه است باید توضیح دهیم. می خواهم به جای ترجمه معمولی یک دور ترجمه واژگانی بکنم.

اسم را می گویند چیزی که آنقدر مسمی در آن ریخته که هر کس آن را می ‌بیند یاد مسمی می ‌افتد. پس قراردادی نیست. اسم در قران و برای خدا یک امر قراردادی نیست. مثل اینکه قرارداد کنند اسم یکی علی است و خیلی های دیگر با این اسم هستند که ویژگی های متفاوتی دارند و این اسم گذاری ها تکوینی نبوده است. اسم در قران مثل اسامی در فارسی نیست که قرارداد می‌ کنیم. مثلا H2O را در نظر بگیرید. وقتی آن را می ‌بینید یاد چه می ‌افتید؟ رفع تشنگی. آنقدر رفع تشنگی در آن وجود دارد که تا آن را می ‌بینید یاد رفع تشنگی می ‌افتید. رفع تشنگی در آن وضع شده و تکوینی است و برای همین به محض دیدن شما یاد رفع تشنگیتان می‌ افتید. در واقع رفع تشنگی یعنی اسم ساقی خدا. پس ‌H20 اسم است برای ساقی. به این می‌ گویند اسم. حضرت علامه می گویند اسم شی است. لفظ نیست. وقتی می گویند «علم آدم اسما کلها» به این معنی نیست که الفاظ را به او یاد بدهند بلکه حقایق عالم به حضرت آدم عرضه شد. وقتی ما می گوییم اسم‌الله یعنی وقتی H2O را می بینیم، این اسم ساقی است. مثلا وقتی ریکوردر را می بینیم یاد ضبط می افتیم. پس ریکوردر اسمی است برای ضبط. واژه قرآنی اش می شود حافظ. ما وقتی این دستگاه را می بینیم یاد یک اسمی می افتیم به نام حافظ. پس این دستگاه اسمی است برای حافظ. شما اسم حافظ خدا را در این می بینید. بنابراین شی اسم‌الله می شود. برای همین وقتی می گوید بسم الله الرحمن الرحیم یعنی تو وقتی تشنه ات می شود، H2O  می‌ خوری اما حواست باشه که وقتی تشنه ‌ات می‌ شود و این را می‌ خوری استعانت می‌ جویی به ساقی که خداست. این «با» را دو جور معنا کردند. بعضی می گویند بای ابتداییه است یعنی به اسم خداوند شروع می کنم. اما بای استعانت است یعنی استعانت می جویم به اسم خداوند. این H2Oچون ساقی در آن جلوه کرده ‌است رفع تشنگی می ‌کند. ما تصور می ‌کنیم که آب خوردیم و رفع عطش شد که این بسم الله نیست اما اگر حواسمان باشد که این ساقی است که رفع عطش می‌ کند به وسیله ‌ي آب، این می ‌شود معنای بسم الله. این کار می ‌شود بسم الله نه اینکه لفظی را به کار ببرم. اگر می گویند لفظ را بگویید برای توجه به اصل است. اصل مهم است نه لفظ. بسم الله الرحمن الرحیم خیلی عمیق و خلاصه کل قران است چون فلسفه ‌ی وجودی انسان این است که در هر موضوعی استعانت بجوید به الله و استعانت به الله از طریق اسما است. لذا بسم الله الرحمن الرحیم خلاصه کل قران است. برای بیشتر خواندن آیت الله جوادی یک توضیح ۱۰۰ صفحه‌ ای دادند که می ‌توانید به آن مراجعه کنید. من سعی می کنم خیلی ساده موضوع را مطرح کنم. بسم الله نماینده کل فلسفه خلقت انسان است. یعنی انسان در هر نیازی به صورت واقعی خود را به اسمی از اسمای الهی وصل کند. بعضی ‌ها بسم الله را درست نفهمیده‌ بودند برای همین به دنبال رهبانیت رفتند. مدام می‌ گفتند یا رازق یا رازق و انتظار داشتند که روزی داده شود. اما حضرت علامه میگویند به دنبال وسیله میروی اما حواست هست که ساقی و رازق کس دیگری است. خدا برای نشان دادن این موضوع گاهی خاصیت را از اشیایی که داده گرفته است. مثلا وقتی که خدا آتش را برای حضرت ابراهیم بی‌اثر کرد. زیرا آتش هم اگر می ‌سوخت به واسطه ‌ی اسمی بود که از جانب خدا در آن جاری شده بود. خدا در طول تاریخ موارد زیادی را آورده که خاصیت را از اشیا می‌ گیرد و وسائل را از کار می ‌اندازد تا آدم‌ها بفهمند این اصل نبوده است. انسان دچار خطای دید می شود انقدر آب ریخیتم و خوردیم دیگر بین آب و رفع تشنگی ارتباط برقرار می کنیم و دیگر اسم ساقی را فراموش می کنیم. مثلا مدام مریض می‌ شوی و می ‌روی دکتر و خوب نمی شوی تا وقتی که بفهمی پزشک شافی نیست. شافی خداست. به آدم ‌ها گاهی نشان می ‌دهند که اسباب وسیله‌ اند و اصل نیستند. تا آنها بفهمند اصل، سبب نبود.

سوال: در سوره بقره می‌ گوید «و علم آدم اسما کلها»، ما همیشه فکر میکردیم آموزش اسمای پنج تن بوده است اما اگر اسم را این‌ گونه در نظر بگیریم یعنی خدا کل جهان را به حضرت آدم نشان داد؟

جواب: بله حضرت علامه همین را می ‌گویند. می‌ گویند این آیه تجلی مقام خلافت اللهی انسان است. این آیه یعنی کل هستی بر انسان متجلی شد به وجه اسم. خلیفه الهی همه چیز را این طوری می بیند. سوره حمد زوج سوره زیاد دارد.

یکی از زوج سوره ‌های بی نظیر حمد، سوره حجر است. مثانی بودن حمد در این سوره آمده است. سوره حمد تنها سوره ‌ای است که دو بار نازل شد. در سوره حجر، سوره حمد را از سایر سوره ‌ها جدا کرده ‌است «سبع من المثانی و القرآن العظیم». سوره حمد یک طرف و کل قرآن یک طرف. حال در سوره ‌ی حجر، انسان رشد یافته که همان خلیفه الهی است با «آیاتی للمتوسمین» معرفی می ‌شود. یعنی کسانی که همه چیز را اسم می ‌بینند. خلیفه الهی کسی است که همه چیز را اسم می‌ بیند. در همه چیز به خدا توکل می ‌کند. نه اینکه اسباب را رها کند. از اسباب استفاده می ‌کند اما حواسش هست که او در اسباب جاری است. این گونه نگاه کردن باعث ایجاد دو اثر می ‌شود. همان چیزی که وقتی از حضرت امیر می‌ پرسند زهد و توحید را توضیح دهید می‌ گویند: لکی لاتاسوا علی ما فاتکم و لاتفرحوا بما آتاکم.. این خروجی آدم متوسم است. چون وقتی دارد آب می خورد می داند اثر در آب نیست پس اگر روزی آب را از دست بدهد مایوس نمی شود. چون سبب از دست رفته است نه اصل و اثر. و اگر چیزی را هم داشته ‌باشد خوشحال نمی‌ شود. چون اثر را از خدا می داند اگر اسباب را هم داشته باشد خوشحال نخواهد بود. خوشحالی او برمیگردد به خود خدا نه به اسباب. و این ‌گونه کل عالم برای او اسم است. این‌ طور می ‌شود که حضرت علی می‌ فرمایند: من قبل، بعد و حین هر چیزی خدا را دیدم. چون همه چیز را اسم می‌ دیدند. این مفاهیم بهم پیوسته ای در قرآن هستند.

اگر انسان بسم الله الرحمن الرحیم را یاد بگیرد، بسیاری از حلقه‌ های مفقوده قران را پیدا می‌ کند. این آیه اول.

رحم می گویند افاضه فیض به موجود قابل. با معنی فارسی متفاوت است. ما در فارسی رحمت را مهربانی یا بخشندگی معنا می ‌کنیم در صورتی که واژه ‌ی عربی مهربانی، رأفت است و واژه‌ ی عربی بخشندگی، عطا است.

رحمت یعنی افاضه فیض به موجود قابل. یعنی هر فیضی به موجود باقابلیتی داده شده‌ است، از جمله وجودش، رحمت صورت‌ گرفته ‌است. رحمت بنیادی ترین واژه ‌ی نسبت بین خالق و مخلوق، رازق و مرزوق، غنی و فقیر و .. است. چون غنی به فقیر می ‌دهد آنچه در اقتضای او است. رب به مربوب می‌ دهد آنچه در اقتضای او است. اگر وجود پیدا کردیم به خاطر رحمت است. اگر انسان هست به خاطر رحمت است. اگر انسان مسلمان هستم به خاطر رحمت است. اگر انسان مسلمان باهوش هستم به خاطر رحمت است. هر چه قیدی وجودی به موجود اضافه کنیم، رحمت است. برای همین رحمت را دو سطح می کنند. رحمان و رحیم. رحمان یعنی رحمت عام که که به همه افاضه ‌می ‌شود فارغ از اینکه تلاشی برایش شود. هوش آدم ها، انسان بودن، زن و مرد بودن به خاطر رحمانیت است. اما یک سطحی از رحمت است که انعکاسی است. اگر کسی رحمان را منعکس کند به سمت خدا، آن رحمت بالاتر فعال می ‌شود. که به آن می‌ گویند «رحیم». می گویند این سطح از رحمت برای انسان مومن است. محبت به اهل بیت پیدا کردن، رحیمیت است. توفیق کار خوب پیدا کردن، رحیمیت است و تمام زندگی ما این می ‌شود که از رحمانیت به سمت رحیمیت برویم. فرق انسان با سایر موجودات هم همین است. لذا اگر حرکت نکند و به رحیمیت نرسد با همان رحمانیت محشور می شود. آیه داریم که اهل جهنم خدا را به رحمان خطاب می‌ کنند. جهنم تجلی رحمانیت خداست. چون جهنم یک امر وجودی است و افاضه فیض شده است به موجود قابل اما قابلیتش عذاب است. برای همین اگر رحمت را مهربانی معنا کنیم انگار جهنم از مهربانی خدا ناشی شده‌ است و این جور درنمی‌ آید. اما بهشت تجلی رحمانیت و رحیمیت توامان خداست. لذا اهل جهنم چون رحمانیت را دارند وجود دارند اما چون رحیمیت را ندارند و این جای خالی عذاب است.

همه منطق قران ذیل این آیه و رحمان و رحیم قابل توضیح است.

سکوت حضار.

امیرالمومنین می گویند کمال توحید سکوت است. یعنی آدم به جایی می رسد که دیگر چیزی نمی تواند بگوید و فقط سکوت می کند. این سکوت خوب است نشان می دهد داریم به توحید نزدیک می شویم.

سوال: این قابلیت را که خدا داده ‌است پس چرا در موجودات مختلف فرق دارد؟

جواب: چه اشکالی دارد؟ خداوند در مراتب مختلف تجلی کرده است. یکی زن است یکی مرد. یکی سالم یکی دارای نقص عضو. اگر این‌ گونه بود که کسی خداوند هوش بالاتری به او داده است مومن شود و کسی که خدا هوش پایین ‌تری به او داده ‌است هم مومن شود و درجه فرد اول بالاتر باشد، این جای شکایت داشت. اما این‌ طور نیست. در رشد و تعالی به ظرفیت آدم ‌ها کاری ندارند. به میزان استفاده از ظرفیت کار دارند. اگر شما از هوشتان صد در صد استفاده کردید، من هم از کم ‌هوشیم ۱۰۰ درصد استفاده کردم هر دو در یک جایگاه هستیم. چون نظام عالم این‌ گونه طراحی شده به هیچ کسی ظلمی نمی ‌شود. البته که ما به خداوند نمی توانیم طلب کار باشیم او اگر بخواهد همه مارا جهنم می برد. او بدهکار ما نیست.

حال چرا نظام عالم را این طور قرار‌داده ‌اند؟ چون تفاوت باعث می ‌شود که نظامات اجتماعی شکل بگیرد. خداوند خودش می فرماید که من شما را مختلف الوان آفریدم لتعارفوا. نسبت ها، اختلاف ها و مناسبت ها در اختلافات اجتماعی بوجود می آید. زن و مرد شدن خانواده درست می ‌کند. آن کس که باهوش است در رأس قرار می ‌گیرد. تبعیت و چریان سازی را ایجاد می‌ کند. خدا انسان ‌ها را متفاوت آفرید تا نظامات اجتماعی به وجود بیاید و انسان در بستر دنیا قرار گیرد. کسی را به خاطر نجار بودن یا فرمانروا بودن به بهشت نمی‌ برند. اتفاقا آنکه در سوره یس رجل یسعی بود نجار بود. مهم این است در جایی که هستی وظیفه را به تمامی انجام دهی. این نشان می‌ دهد که ما می ‌توانیم با انبیای الهی محشور بشویم. آنها به همه وظیفه عمل کردند، اگر کسی به همه وظیفه عمل کند می‌ تواند با انبیا محشور شود.

سوال: از کجا بفهمیم به همه وظیفه عمل می‌ کنیم؟

جواب: آدم خودش می فهمد. وظیفه آن چیزی است که تشخیصش می ‌دهیم نه آن چیزی که غیرقابل تشخیص باشد. تکلیف بر مدار تشخیص است. مهم این است که همه آنچه می‌ دانیم را عمل کنیم.

سوال: آیا اگر فردی به وظیفه اش عمل کند واقعا به قرب و لذتی که پیامبر رسیده است می رسد؟

جواب: نمی دانم. اما مثال واضحش حضرت سلمان و ابوذر هستند. حضرت سلمان یک ظرفیت علمی خاص تری در درک مسائل داشتند و حضرت ابوذر جور دیگری بوده است. اما اگر من بروم در آن دنیا و ببینم این دو هم نشین هستند تعجب نمی کنم حتی اگر ببینم حضرت ابوذر بالاتر هم هستند تعجب نمی کنم. هم نشینی در آخرت مثل هم نشینی در دنیا نیست زیرا در دنیا کافر و مومن هم می توانند هم نشین هم شوند اما در آخرت دو فرد هم نشین باید سنخیت داشته باشند.

حالا روایت داریم کسی که فلان کار را بکند با حسین ابن علی خواهد بود فی درجته. اگر از من بپرسید این جمله می خواهد عینیت را برساند. حقیقتا برایم مسجل نشده است اما نمی تواند فاصله زیادی هم در این عبارت باشد. من هنوز به دلیلی نرسیده ام. اما اگر عینیت ببینم دچار مشکل نمی شوم و از نظر عقلی برایم قابل قبول است. اگر ببینم یک عالم آدم هم درجه امام حسین هستند و من نیستم می پذیرم و میگویم آن ها حتما به همه ظرفیتشان عمل کردند. خدا می تواند این سیستم را طراحی کرده باشد. بعد ندارد و می تواند این کار را بکند. شاید اثبات نشدنش به دلیل این بوده است که همیشه در روایات ادبی نسبت به انبیا و اولیا وجود دارد. حتی اگر هم درجه هستند گفته شده بگوید «انا عبد من عبید محمد». آدم با این ادب رو به رو می شود دیگر جرات نمی کند عینیت را بگوید. مثل فردی که می رفت سر درس آقای خویی و هم سن و سال ایشان بود و شاگردی میکرد اما هرجا می رفت می گفت من و آیت الله خویی هم درس هستیم یعنی با هم مباحثه می کنیم.

سوال: محدودیت هایی که در هوش و استعداد می بینیم محدود به دنیا هستند؟ وقتی روح باشد چون همه از روح خداوند در آن ها دمیده شده است، آن روح ظرفیت نامتناهی دارد.

جواب: بله همین طور است. یکی از شاهدهایش این است که جنسیت وجود ندارد زوجیت وجود دارد. ممکن است فردی در این دنیا محدودیت هایی به دلیل جنسیت داشته باشد اما در آن دنیا دیگر محدودیت های عالم ماده نیست. اما اینکه آن جا چه خبر است ان شا الله می روید و می بینید. ولی رفتید دست مارا هم بگیرید ببرید.

سوال:  این فرمایشی که شما می فرمایید اگر بپذیریم باید یک چیزی را مقدمه قرار دهیم که کسی نمی تواند ظرفیتش را زیاد کند. اما اگر بپذیریم راه هایی هست که بشود ظرفیت هایشان را زیاد کنند. کسانی که به دنیا می آیند ظرفیت های متفاوتی دارند ولی دلیلی وجود ندارد که با همان ظرفیت از دنیا بروند. راه هایی هست که بشود ظرفیت را افزایش داد مثلا شاید حضرت سلمان کارهایی کرده است که ظرفیتشان از حضرت ابوذر بالاتر رفته است.

جواب: حرف درستی است. آدم نباید ظرفیت محدودی را برای خودش در نظر بگیرد و بگوید همین است و بیشتر نمی ‌شود. به قاعده ‌ی فاطریت به انسان امکان اتساع ظرفیت را در این دنیا دادند. پیچیدگی وجود دارد. اما فرض در این جا این است که اگر کسی به تمام ظرفیت خود عمل کند، با آدم ‌هایی محشور می‌ شود که با تمام ظرفیتشان عمل کرده‌ اند.

سوال: ظرفیت را چگونه معنا می کنید؟ سوال بعدی من در رابطه با شخصیت های متفاوت آدم ها است. ظرفیت بالا و پایین معنا ندارد شاید ظرفیت ها متفاوت هستند.

جواب: بله بالا و پایین مرتبه ای نیست. مثل این می ماند که آدمی که دو دست دارد توان انجام کارهایی را دارد که آدم یک دست ندارد. ظرفیت یعنی این. یک نفر که طیب ولادت دارد ظرفیت بیشتری در ادراک معارف دارد اما این به این معنا نیست کسی را صرفا به این دلیل به جهنم می برند. لذا در روایت می گوید می شود کسی خبث ولادت داشته باشد ولی نجات هم پیدا کند. دلیل کافی برای جهنم رفتن نخواهد بود. چه اینکه کسی که طیب ولادت هم دارد حتما بهشت نمی رود. این ها اقتضا و ظرفیت آفرین هستند. شاید یه قول شما بهتر باشد بگوییم بیشتر کمتر و نه بالاتر و پایین تر. کمی و زیادی ظرفیت درجه آدم‌ها را تعیین نمی‌ کند. میزان بهره ‌مندی از ظرفیت درجه را معلوم می‌ کند.

حال ظرفیت ‌ها چگونه به وجود می ‌آیند؟ ظرفیت ها هم با موضوعات مادی و هم با موضوعات معنوی به وجود می آیند. برخی مادی واضح هستند مثل زن یا مرد بودن، هوش، توانایی جسمی. هرکدام از این ها ظرفیت هستند و یک سری توانایی هایی برای انسان به وجود می آورد. یک سری ظرفیت ها به دلیل موضوعات معنوی بوجود می آیند مثل طیب ولادت و لقمه حلال خوردن. اگر خواستید این موضوع را به صورت علمی دنبال کنید یک سری کتاب در مدرسه قرآن تدوین شده، تحت عنوان منظومه ی تزکیه و تعلیم. اسم کتاب ها، صفت، شاکله و شاکله ی جریان است. این کتاب ها عوامل مادی و غیرمادی را که روی ظرفیت اثرگذار هستند را بررسی می کند.

الحمد لله رب العالمین. حمد را ترجمه می ‌کنند ستایش اما ترجمه دقیق ‌تر آن یعنی انعکاس حسن. وقتی شما با یک حسنی روبه رو شوید و آن را منعکس کنید می ‌شود حمد. مثلا شما یک گل زیبا می بینید و به به می گویید این مدح می شود. حمد انعکاس دارد. مثلا یکی از حسن‌ های آب، انعطاف است. حالا اگر من این حسن را دیدم و آن را منعکس کردم در خودم، یعنی در خودم آن انعطاف را ایجاد کردم، به این کار می ‌گویند حمد و این با مدح فرق می‌ کند. به همین دلیل می ‌گویند حمد فقط برای خداست. زیرا حسن پدیده‌ ها به دلیل اینکه اسم هستند از جانب خدا به آنها داده شده و از خودشان نیست. ما از پدیده ‌ها صفت و اصل را بیرون می‌ کشیم و آن را منعکس می‌ کنیم.

ما فقط حسن خدا را می ‌توانیم منعکس کنیم. خدایی که رب عالمین است. یعنی نظام ربوبیت و سوق به کمال موجودات هستی به دست او است.

الرحمن الرحیم. رحمن و رحیم است.

مالک یوم الدین. مالک یوم الدین است. مالک یعنی  اختیاردار. اما اینجا مالک یوم الدین اضافه ملکی نیست، اضافه ‌ی ظرف است. یعنی نه اینکه یوم الدین چیزی است که خدا مالکش است. بلکه یوم الدین بستری است که مالکیت در آنجا دیده‌ می‌شود.

سپس قاعده ای را می گوید که با استناد به مطالب قبلی باید این طور باشد.

ایاک نعبد و ایاک نستعین. فقط تو را می پرستیم و فقط از تو استعانت می جوییم. فقط در مقابل تو خضوع  و انقیاد داریم و برای این ماجرا فقط از خودت کمک می‌ خواهیم. نتیجه‌ اش:

اهدنا الصراط المستقیم. هدایت کن ما را به صراط مستقیم. پس ما از ابتدا یک معرفی از خدا انجام دادیم. در نتیجه یک عمل و نتیجه ‌ی این عمل طلب هدایت است که از خدا می ‌خواهیم ما را به راه راست هدایت کند.

صراط یعنی چه؟ صراط روح مسیر است. به همین دلیل صراط جمع نمی شود. مقصد نهایی است. خود مسیر نیست. مثل اینکه همه می ‌خواهیم برویم مشهد. هرکس به طریقی می ‌رود(هواپیما، قطار، پیاده و…) اما همه در یک صراط هستیم و سبیل‌های مختلفی داریم. سبیل هرکس در این صراط مستقیم می تواند متفاوت باشد یکی درس بخواند و یکی بجنگد. ولی ما از خدا می‌ خواهیم ما را در صراط مستقیم قرار دهد. حالا چه صراطی؟

صراط الذین انعمت علیهم. اینجا چالش بزرگی است که چرا صراط را به آدم ها معرفی می کند و چرا در آدم ها الذین انعمت علیهم؟ در ظاهر به همه نعمت داده شده است. اما اگر به واژه نعمت دقت کنیم می بینیم آنچه به ما داده شده، ءاتا است. نعمت یعنی آنچه آن گونه مصرف شده است که صاحب نعمت خواسته است. حضرت علامه مثال جالبی دارند می گویند اگر کسی آب را ریخت در گوشش این دیگر نعمت نیست نقمت است. اگر آب را خورد نعمت است. پس نعمت بودن آب به در اختیار بودن آن نیست به نحوه ی مصرف آن است. آنچه در اختیار است ءاتا است. پس به آن چیزهایی که آن گونه مصرف می کنیم که خداوند در نظام الهی تعبیه کرده است باید نعمت بگوییم. لذا خیلی چیزهایی که ما داریم چون درست استفاده می کنیم نعمت نیستند.

غیر المغضوب علیهم. منظورم آن هایی نیست که مورد غضب واقع شده اند. اینجا غضب در مقابل رحمت است.

و لاالضالین. ولاالضالین را دو گونه تعبیر کردند: بعضی گفته اند واو عطف و جمع است. یعنی آن ها دو گروه هستند یکی مغضوبین و یکی ضالین. ائمه کفر و بقیه مردم یا مستکبرین و مستضعفین هستند. بعضی ها می‌گویند واو عطف نیست بلکه توضیحی بر قبل است. یعنی از خودمان می‌ پرسیم آدم ‌های مغضوب شده چه کسانی هستند؟ آیه جواب می ‌دهد که همان ‌هایی که ضال هستند. هر دو هم درست است.

حال قرار نگرفتن در صراط یعنی ایاک نعبد و ایاک نستعین نداشتن، یعنی حمد نکردن، اسمش شده مغضوب و ضال.

حالا تعداد زیادی سوال می شود مطرح کرد. حمد چه ربطی به بسم الله الرحمن الرحیم دارد؟ حمد چه ربطی به ایاک نعبد و ایاک نستعین دارد؟ الرحمن الرحیم چرا دوبار تکرار شده است؟ چرا اول نعبد و بعد نستعین؟ چرا درخواست هدایت با صراط شده؟ چرا مستقیم ذکر شده؟ چرا صراط را با انعمت توضیح داده؟ چرا به جای مغضوب و ضال از واژگان دیگر استفاده نکرده است؟ چرا مغضوب اول و بعد ضال؟ چرا مالک یوم الدین گفته شده است؟ و…

حالا چه تاثیری در زندگی ما دارد؟ بسم الله الرحمن الرحیم می گم چه تاثیری دارد؟ چرا در نماز این سوره آمده؟ چرا فاتحه کتاب است؟ چرا اگر به مرده بخوانیم ممکن است بلند شود؟ و…

پرسش و پاسخ

سوال: ما انعمت را تعریف کردیم حالا در سوره تکاثر که می ‌گوید «ثم لتسألن عن النعیم» یعنی از نعمت‌ ها سوال می ‌پرسند؟

جواب: مثال حضرت علامه اتفاقا در همان سوره تکاثر بیان شده است. حضرت علامه می فرمایند معمولا این آیه را اشتباه ترجمه می‌ کنند که از نعمت سوال می‌ شود اما معنی درست آن است که خدا می‌ گوید آن چیزهایی که درست استفاده کردی را بده ببینم. خدا در رابطه با آنچه داده طلب نمی ‌کند در رابطه با آن چیزهایی که به نعمت تبدیل کردی طلب می‌ کند. پس آن‌ هایی که داد‌ه‌ ها را به نعمت تبدیل نکردند، چیزی ندارند که به خدا عرضه کنند. اما کسانی که انعمت هستند خیلی چیزها دارند به خدا بدهند.

سوال: آیا داده ‌های خدا همان ظریفت هستند؟

بله. داده‌ ها ظرفیت هستند. اما با ظرفیت نه بهشت می‌ برند نه جهنم. اگر آن داده و ظرفیت به نعمت تبدیل شد به بهشت می‌ رود.

سوال: داده با فضل چه فرقی دارد؟

یکی است. اما وقتی می‌ گویند ءاتا به دادن آن از جانب خدا اشاره می ‌کنند. وقتی می‌ گویند فضل به مسئولیت در مقابل این ءاتا اشاره می کنند.

سوال: اگر ما مورد انعام قرار بگیریم همان شاکر بودن است؟

شکر فرایندی است که ءاتا را به نعمت تبدیل می ‌کند. من ءاتای الهی را شکر می‌ کنم تا نعمت شود. در قران نمی‌ گویند نعمت را شکر کن. می ‌گویند نعمت را ذکر کن. آب ءاتا است. درست مصرف کردن را می ‌گویند شکر و نتیجه ‌ی آن این است که آب برای من می‌ شود نعمت. حال وقتی نعمت شد باید آن را ذکر کنم. حواست باشد چون تو این کار را کردی نعمت نشد بلکه این سیستم الهی بود که آن را نعمت کرد. زیرا آدم ها فکر می کنند به خاطر شکرشان نعمت شد. شکر تو سبب بود ولی خداست که نعمت را نعمت می کند.

سوال: شکر نعمت است یا ءاتا؟

خود شکر هم سبب است. درست است من فاعلیت در آن دارم. اما خود شکر هم فضلی از جانب خداست. آن کسی که ءاتا را نعمت می‌ کند خداست نه من. آدم باید این را بفهمد. برای همین می گوید نعمت را ذکر کن که دچار جوزدگی نشوی فکر کنی خودت کاری کردی.

و قلیل من عبادی شکور. یعنی نوعا انسان ها انعمت علیهم نیستند. نوعا در صراط مستقیم نیستند و نوعا ایاک نعبد و ایاک نستعین نیستند.

سوال: نعمت را برای موجودات دیگر هم می توان تعریف کرد؟

همه من فی السماوات و الارض مشمول رحمانیت خدا هستند چون به همه ءاتا شده اما آن کسی که ءاتا را تبدیل به نعمت کند مشمول رحیمیت خدا می‌ شود و این برای انسان است. برای همین شکر کار انسانی است. واژه شکر را برای غیر انسان استفاده نمی کنیم. زنبور هم بلد است از امکاناتش درست استفاده کند اما با درست استفاده کردن انسان متفاوت است. درست استفاده کردن زنبور از امکاناتش، تکوینی است نه تشریعی و واژه اش تسبیح است.

سوال: حمد و شکر هم معنی می شوند؟

شکر و حمد از نظر تحقق شبیه هم هستند. اما وقتی می ‌گوییم شکر یعنی آن ءاتا را درست استفاده می‌ کنیم و وقتی می ‌گوییم حمد کانه همان عمل است اما حسنی را منعکس می‌ کنیم. از نظر دایره معنا متفاوتند اما در مصادیق مشترک هستند. یعنی هر کاری که شکر باشد حمد هم هست. هر کاری که حمد باشد شکر هم هست.

سوال: هر حمدی تسبیح هم هست؟

حمد در دلش تسبیح هم دارد. اما حمد بالاتر از تسبیح است.

سوال: چرا می‌ گویند سوره ‌ی حمد را بر مرده بخوانی شفا می ‌گیرد؟

سوال هایی بپرسید که به یک جایی بخورد که دردتان بگیرد. اگر خدا تشخیص بدهد کسی بمیرد، حمد هم بخوانی زنده نمی‌ شود اما باید بدانید که حمد این خاصیت را دارد و این اهمیت آن را نشان می‌ دهد. یک عالمی می ‌گفت من دیدم که حمد مرده را زنده می کند اما جایی نمی ‌گویم که دیدم، می‌ گویم دیدند. زیرا وقتی بگویم دیدم آدم‌ ها فکر می‌ کنند که کرامت از من است که دیدم. درصورتی که اشتباه می ‌کنند. این کرامت از سوره حمد است نه من. این خاصیت در او هست.

صحبت یکی از آقایون: اگر زاویه دیدمان را عوض کنیم شاید زنده شدن مرده را بتوانیم طور دیگری تعبیر کنیم، چه بسیار انسان‌ هایی که زنده ‌هستند اما روحشان مرده و با حمد می ‌توانند روحشان را زنده کنند.

بله نکته مهمی است. من این‌ طور از این نکته استفاده می ‌کنم که کدام یک از این کارها به نظر شما مهم ‌تر است؟ زنده شدن مرده یا انسان را از جهنم بیرون بکشی و به بهشت ببری؟ کدام قدرتمندتر است؟

ما شبیه آدم ‌های زمان حضرت سلیمان هستیم. وقتی تخت بلقیس را بیاورند از شکوه و قدرت آن شگفت‌ زده می‌ شویم. در صورتی که خدا می‌ گوید: و عنده علم من الکتاب: علمی از کتاب پیش او بود. اما وقتی حضرت امیر در رابطه با توحید حرف بزنن شگفت ‌زده نمی‌ شویم. برای ما شکوه تخت بلقیس جابجا کردن بیشتر از توحید را تبیین کردن است و این ضعف در نگاه ماست. اینکه یک نفر بتواند خدا را معرفی کند خیلی بزرگ‌ تر از این است که مرده را زنده کند. مرده زنده کردن را حضرت عیسی انجام می دادند. انبیا هر کدام کارهای خارق‌ العاده ‌ی زیادی می‌ کردند اما هیچ کدام شکوه علم الکتاب را ندارد.

از نظر ما ارزشمندی در اتفاقات خارق عادت است زیرا ما انسان های حسی هستیم. اما در نظام انبیا آنچه فضل است در واقع علم است. برای همین خیلی از ما ها به امام رضا و حضرت ابالفضل طوری نگاه می‌ کنیم که مثلا انتظار داریم یک شفای عجیب بدهد. شفا را آقای نخودکی هم می ‌دادند. آن چیزی که امام رضا دارد و بقیه ندارند، علم است نه کارهای خارق از عادت. پس این کارها خیلی حل نیازمندی های بنیاد زندگی ما نیست. چیزی مثل مرده زنده کردن…

سوال: ترتیب صفات خداوند در سوره نشان دهنده چیست؟

سوال: چرا سوره حمد را نماز می خوانیم؟

جواب: ما اینجوری هستیم. کافی است کسی بخواهد فرمانده بشود می گوییم چرا او. من چه چیزی از او کم دارم. نگاه نمی کنیم که قرار است او فرمانده شود تا امری محقق شود. در مورد انبیا هم همین را می گفتند که چرا به آن ها وحی نازل می شود. فکر کنید اگر بین سوره ها هم همین رابطه بود چه می شد؟ سوره های سجده دار از همه بیشتر شاکی می شدند چون در هیچ نماز یا جمعی خوانده نمی شوند. آیات سجده که کلا از رویشان نمی خوانیم.

سوال: زوجیت سوره ‌ها یعنی چه؟

زوجیت یعنی یک حقیقت واحد در دو منظر ارائه می ‌شود. مثلا سوره حمد با سوره حجر از حیث اسم با هم زوجیت دارند. حمد از منظر حمد با سوره انعام، فاطر و سبا زوج می ‌شود. حمد از حیث عبودیت با سوره زمر زوج می ‌شود. حمد از حیث انعمت با سوره مریم زوجیت پیدا می‌ کند. زوجیت یعنی کلیت سوره ‌ها با هم پیوند می‌ خورند نه فقط آیه ‌ها. غرض سوره ها پیوند دارند. نوع پیوند خیلی جامع تر و کلان تر است. همیشه دوتا نیست می تواند سه یا ۴ سوره باشند و خانواده سوره تشکیل دهند.

سوال: حمد را با تمام سور می شود زوج کرد؟

بله. یکی از دلائل در نماز خواندن سوره حمد این است که وقتی سوره ‌ی حمد را می‌ خوانید انگار کل قران را می ‌خوانید. اصلا خدا به نماز می ‌گوید، قران. قران الفجر. چون یکی از دلائل وضع نماز این است که آدم‌‌ها قران بخوانند. بماند که ما یک حمد و توحید بلد هستیم و همیشه همان را می خوانیم. فلسفه‌ ی نماز نافله ختم قران بوده ‌است. چون تمام سوره‌ ها را می‌ توان در نماز نافله خواند. در نماز نافله سوره سجده دار هم می توانید بخوانید. در نماز نافله لازم نیست سوره کامل بخوانید می توانید قطعه ای از سوره را بخوانید. یک پیشنهادی که دارم این است که در نماز ختم قرآن کنید و شروع کنید در نافله هایتان سوره های قرآن را بخوانید. پس اگر سوره ‌ی حمد می‌ آید یکی از فلسفه‌ هایش این است که کل قران خوانده ‌شود.

سوال: نماز جماعت ما حمد را نمی خوانیم چطور؟

در نماز جماعت یک نفر برای همه می خواند. این عمل به معنای نخواندن نیست. بلکه یک وحدتی شکل‌ می ‌گیرد که یک نفر حمد و سوره ‌اش به اندازه‌ ی همه است. شما ادا نمی کنید. شکوه نظام جمع است که اتفاقاتش به نام همه نوشته می شود.

سوال: مصادیق مغضوب و ضالین را می فرمایید.

جواب: چرا نرفتید مصادیف ایاک نعبد و ایاک نستعین؟ باید این سوال را اینطور مطرح می کردید: ما ایاک نعبد و ایاک نستعین که نیستیم، انعمت علیهم هم که نیستیم، مغضوب و ضال هم که نمی‌ خواهیم باشیم، پس ما کجای سوره‌ هستیم؟

سوال خیلی خوبی است. این سوالی است که مستقیم با زندگی ما در ارتباط است. مثل اینکه آدم اگر جایی نباشد جاهای دیگری که دوست ندارد خواهد بود. نکته اول این است که خدا بین انعمت و مغضوب حد وسطی ندارد. پس اگر کسی انعمت نباشد، مغضوب است و برعکس. حال ما هم انعمت نیستیم و مغضوب هم نمی‌ خواهیم باشیم. شاید ما انعمت بالقوه‌ایم و می‌خواهیم بالفعل شویم. خودتان را به این ‌طرف بچسبانید. یک نفر یک ‌بار شراب خورده بود و در یک کوچه دید که امام صادق دارند نزدیک می ‌شوند. با خودش فکر کرد که اگر من حرف بزنم با امام مشخص می ‌شود که شراب خورده ‌ام و بد می ‌شود. امام که رد شدند در گوش آن فرد گفتند، هر کاری هم که کردید، از ما اهل بیت روی تان را برنگردانید و رفتند. آدم اگر دید انعمت نیست، رویش را برنمی گرداند. خودتان را سمت مغضوبین نچسبانید.

سوال: کفه ترازو به کدام سمت بیشتر است؟

استاد: این ور خدا و نظام هستی است.

سوال: شانس بودن ما برای اینکه کدام طرف باشیم چقدر است؟

این شانس را خودمان مشخص می کنیم. بستگی دارد شما چگونه نگاه می کنید. برای همین می گویند هیچ گناهی بدتر از ناامیدی نیست. وقتی نا امید می شوی خودت شانست را از بین می بری. حق‌ شناس همیشه می‌ گفتند اگر کسی گناه کرد مدام و هر بار با گناه ‌کردن استغفار هم کرد و فکر نکرد که از با گناه از دایره بیرون افتاده است و دوباره خودش را برگرداند، این آدم نجات پیدا می‌ کند. هیچ کس اما صد درصد نمی تواند بگوید و نباید پررو شود. برای همین می ‌گویند هیچ چیزی مهم تر از امید نیست. امید به خدا.

حالا ما که قطعا نمی خواهیم مغضوب و ضال باشیم و یک محبتی هم به انعمت علیهم هم داریم و ایاک نعبد و ایاک نستعین هم نیستیم، چکار کنیم؟

میثاق نامه سوره حمد:

  • اول باور کنیم که ممکن است و ما می توانیم انعمت بشویم.
  • استعانت می‌ جوییم از خدا. این پاسخ از سوره است. ما که بیچارگی مان را فهمیدیم استعانت می‌ جوییم از خدا.

ما سوره حمد را خواندیم و شکوه صراط مستقیم خداوند را به واسطه انعمت علیهم فهمیدیم. و بیزار شدیم از مسیر غیر صراط مستقیم که همان مسیر مغضوب و ضالین هستند. از طرف دیگر تحقق این مسیر را به عنوان کار بلندی دیدیم که در عهده ما نیست لذا بیچارگی خودمان را فهمیدیم. پس برای بیرون آمدن از این بیچارگی مان استعانت بجوییم. این بیان مفهومی است.

حالا اگر می شود عملیاتی اش را بگویید.  از امروز من بخواهم سوره حمد را عملی کنم باید چه کنم؟

  • از این به بعد به جای اینکه به فقدان ‌ها توجه کنیم، به داشته‌ ها توجه کنیم و به موقعیت‌ های موجود. به جای اینکه فقدانی را به داشتن تبدیل کنیم برایمان مهم باشد که داشته ‌ها را به نعمت تبدیل کنیم و از آن‌ ها درست استفاده کنیم. به جای اینکه بخواهیم فقر را به غنا تبدیل کنیم ببینیم با همان فقر چه کاری می ‌توانیم انجام دهیم. اول به جای اینکه بگوییم چه چیزهایی نداریم بگوییم چه چیزهایی داریم. و قبل از آنکه بخواهیم نداری را به دارایی تبدیل کنیم از نداری درست استفاده کنیم. این خیلی نکته مهمی است. مثلا کسی بیمار در خانه‌ اش دارد و مدام گلایه می‌ کند و از خدا شفای این بیمار را می ‌خواهد. همه جا توجه‌ اش برای خوب شدن بیمار است و خیلی ها شفا را هم می‌ گیرد. اما گول می ‌خورد چون شفا را می‌ گیرد و می ‌رود اما هیچ وقت فکر نمی کند آن مدت زمانی که با این بیماری درگیر بودی، یک دوره فشرده تعلیم و تربیت برای تو بود که از دست دادی! این اشتباه را خیلی از آدم ‌ها انجام می‌ دهند. پایان دوره می گویند کسانی که این دوره را به پایان رساندند به مقام صابرین می رسند. معمولا در دوره های خدا تکرار وجود ندارد. موقعیت بعدی موقعیت بعدی است.

آدم ها می روند حرم امام رضا. کافی است از آن ها لیست درخواست هایشان را بپرسید. لیستی از فقدان هایشان است. از یک طرف می خواهند همه چیز درست شود و خودش هم خوب شود. اما اگر بپرسید خودتان الان چه می کنید. هیچ فکری ندارند.

یکبار رفته بودیم پیش حاج آقا علی اکبری، ایشون فرمودند از روزی که به من مسئولیت داده­اند، نگران روزی هستم که مسئولیتم تمام می­شود. می ترسم آن روز بگویم آن کاری که میخواستم انجام بدهم و وظیفه ام بود، انجام ندادم. و ظرفیت آن مسئولیت برای همیشه از زندگی ام رفته باشد. این حرف، حرف مهمی است. یکبار مسئولیت شما تحمل بیماری است. یکبار مریض داری. فقر، تحمل جهل دیگران، زندگی با آدمی بداخلاق.

برای انسان همیشه این مهم است که همه چیز خوب شود و خوب زندگی کنند. اما انبیا را اگر ببینیم هر کدام درگیر مسئله ‌ای بودند! یکی با فرزندش، یکی با جامعه، یکی با همسر.

سوال: این مسئله که گفتیم هر حادثه ای خواست خداوند برای رشد ما است آیا کمی با جبرگرایی هم ‌سو نمی‌ شود؟ اینکه خدا می‌ خواهد تو این‌ طور باشی و این جبر است؟

جواب: هر اتفاقی که می ‌افتد را خدا جبر نکرده‌ است. خیلی از اتفافات سو عمل من است. عالم عالم اختیارات است اما این اختیارات در ذیل یک جبر هم هست. هر دو تومأن است. اصلا شما فرض کنید که اشتباهی کردید و به خاطر این اشتباه مصیبتی برای شما رخ داده ‌است. مثلا رانندگی می‌ کردید و به خاطر حواس پرتی تصادف کردید و فرزندتان فوت کرد. من در این اتفاق مقصر بوده ‌ام. حالا باید چکار کنم؟ از این به بعد زندگی چگونه است؟ از این به بعد ابتلا است که خدا می‌ خواهد ببیند با این ابتلائات چه می ‌کنیم. ما متاسفانه دائما محزون اتفاقات گذشته‌ ایم. آدم نباید محزون گذشته باشد. شما خطایی کردید و این باعث مصیبتی شده است اما خدا امکان استغفار و توبه و جبران گذاشته ‌است. خدا راه را باز گذاشته ولی ما جوری زندگی می کنیم که بن بست تولید می‌ کنیم.

۳. هر جا حسنی دیدیم آن را در خودمان منعکس کنیم. مثلا کسی با من تندی کرد اما در خلال این تندی حسنی را می ‌بینم با عنوان جذبه. این را در خودتان منعکس کنید. اگر کسی این‌ گونه زندگی کند تمام عالم برای او می‌ شود اسم. همه عالم برای او می ‌شود معلم. یکی از دلائلی که کربلا می‌ شود ما رایت الا جمیلا این است که چشم حسن می‌ بیند و می‌ خواهد آن را منعکس کند. به همین دلیل بدترین اتفاقات را هم که می بیند حسن آن را می بیند. حتی در حیوانات هم حسن می توان دید. این کار انسان را در مسیر الحمدالله قرار می دهد.

تکلیف برای نشست تا ماه بعد:

دوتا پیشنهاد دارم. یکی در ماه مبارک سور مفصلات را بخوانید. از سوره ق تا انتهای قرآن. در روایت گفته شده این سوره ها اختصاصی پیامبر اکرم هستند. اگر کسی ختم نمی تواند بکند یک دور سور مفصلات را با ترجمه بخواند و چیزهایی که می فهمد را یادداشت کند. نه اینکه این یادداشت ها برداشت از قرآن باشد. ولی انعکاسی که ایات قرآن در او ایجاد می کند ثبت کند.

پیشنهاد دیگری که برای جلسات دارم این است که افرادی که در هر نشست هستند با خود قرار بگذارند تا نشست بعدی، آن سوره را برای ده نفر دیگر بگویند. برای ده نفر که قرآن را نمی شنوند.

اللهم صل علی محمد و آل محمد

فهرست